Những ngày này, khá nhiều người hoang mang với đề xuất tăng thời gian cư trú để xin Quốc tịch Bồ Đào Nha từ 5 năm lên 10 năm. Nhiều người thất vọng và bắt đầu muốn tìm hướng đi khác. Điều này thật dễ hiểu, vì trong nhiều năm qua, luận điểm lớn nhất để marketing BĐN luôn là “5 năm lấy Quốc Tịch EU”, thành ra khi động vào đúng cái mốc 5 năm đó thì rất nhiều người cảm giác như toàn bộ case cho BĐN không còn hấp dẫn nữa.

Quan điểm riêng của Honu Advisory là: thời gian lấy QT quan trọng nhưng không nên là yếu tố duy nhất để đánh giá và “CHỌN” một quốc gia định cư. Nếu nhìn rộng hơn một chút — nhìn theo góc độ immigration thực tế thay vì marketing immigration — thì BĐN với chúng tôi VẪN LÀ một trong những con đường tốt nhất, rõ ràng nhất và quan trọng nhất là thực tế nhất ở châu Âu hiện nay.

1. Luật cư trú và luật Quốc tịch là hai thứ khác nhau

Cần phân biệt rõ luật cư trú (immigration law) và luật quốc tịch (nationality law) là hai thứ hoàn toàn khác nhau. Những gì đang được bàn tới hiện tại là nationality law — tức là sau bao lâu thì bạn được nộp đơn xin nhập tịch. Trong khi đó, immigration law của BĐN về cơ bản không thay đổi. Và nó có nghĩa là sau 5 năm cư trú hợp pháp và liên tục, bạn vẫn có quyền xin permanent residency như bình thường nếu đáp ứng các điều kiện của thường trú nhân.

Nói cách khác, BĐN kéo dài “thời gian chờ passport”, nhưng vẫn giữ nguyên “quyền ở lại lâu dài”. Họ vẫn muốn thu hút đầu tư và thu hút những người muốn thực sự tới Bồ định cư và tiêu tiền. (xin xem thêm mục số 6 để có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này)

2. “Được xin QT” và “có khả năng có QT” là hai chuyện hoàn toàn khác nhau

Nếu nhìn kỹ thì cái làm cho Bồ Đào Nha khác biệt chưa bao giờ CHỈ nằm ở con số “5 năm”. Cái quan trọng hơn nhiều là pathway to citizenship / con đường Quốc Tịch của họ tương đối rõ ràng và có khả năng dự đoán pháp lý/ legal predictability khá cao so với mặt bằng châu Âu.

Đây là thứ mà rất nhiều người không có chuyên môn về PL chưa chắc đã được giải thích rõ. Giới làm marketing immigration thường chỉ ra những con số trên giấy như 5 năm, 7 năm hay 10 năm để so sánh rồi kết luận nước nào “dễ hơn”. Tuy nhiên, “quyền được nộp đơn xin QT sau X năm” và “ khả năng lấy được QT” là hai chuyện rất khác nhau.

3. Rủi ro lớn nhất trong immigration: tính “chủ quan” của hệ thống

Luật QT ở một số nước châu Âu được viết theo kiểu cực kỳ chủ quan / subjective , trao cho người xét đơn quyền tuỳ ý / discretionary power rất lớn. Có những nước viết luật quốc tịch thế này: “ứng viên phải xứng đáng trở thành công dân…”. Nghe thì có vẻ bình thường, nhưng trong thực tế pháp lý / legal reality thì đó là một vấn đề cực lớn vì nó làm cho kết quả / outcome của hồ sơ phụ thuộc rất nhiều vào ý kiến chủ quan /subjective opinion của người (cơ quan) xét duyệt hồ sơ.

Malta là một ví dụ rất điển hình. Hệ thống nationality của Malta cho Nhà nước có quyền tuỳ ý /discretionary power cực lớn. Khi đơn xin QT bị từ chối, luật Malta không bắt cơ quan xét duyệt phải giải thích lý do. Theo Honu đây là thứ đáng sợ nhất trong migration!

Không phải là phải chờ 10 năm. Mà là sống ở một nước 10 năm, đóng thuế, hội nhập, xây dựng cả cuộc sống của mình và gia đình ở đó nhưng cuối cùng vẫn không biết mình có thật sự có cơ hội trở thành công dân hay không. Và tại một hệ thống Pháp Luật như thế, bạn gần như không có một cơ sở nào để chống lại việc bị từ chối vì bạn không biết lý do bị từ chối là gì.

4. Điểm mạnh thật sự của Bồ Đào Nha

Nếu nhìn kỹ thì cái làm cho BĐN khác biệt chưa bao giờ CHỈ nằm ở con số “5 năm”. Cái quan trọng hơn nhiều là con đường QT / pathway to citizenship của họ tương đối rõ ràng và có tính legal predictability khá cao so với măt bằng châu Âu. Thêm nữa mặc dù hệ thống của BĐN chậm, bureaucratic nhưng bạn có cơ sở pháp lý / legal basis để yêu cầu xem xét lại, kiện lại / challenge decision các quyết định bất lợi của cơ quan nhà nước.

Nếu IRN (Instituto dos Registos e do Notariado ) – cơ quan nhận và xét duyệt đơn xin Quốc tịch không xử lý hồ sơ hoặc xử lý sai, về mặt pháp lý có cơ chế kiện hành chính administrative court, có cơ sở / framework pháp lý để nộp đơn bảo vệ quyền lợi của mình. Đây là khác biệt rất lớn giữa một hệ thống dựa trên các quy định pháp lý rõ ràng (rule-based) và một hệ thống mang nặng tính tùy ý và chủ quan (heavily discretionary).

Khi nhìn hoàn toàn từ góc độ legal structure, Honu Advisory cho rằng BĐN là một trong những nước predictable nhất châu Âu cho định cư dài hạn và với mục đích lấy quốc tịch.

5. “Cửa vào” của Bồ Đào Nha vẫn rộng so với phần còn lại của EU

Một điểm nữa mà rất nhiều người chưa nhìn ra là dù luật QT có thể thay đổi, nhưng “cửa vào” của BĐN hiện tại vẫn thuộc hàng rộng nhất châu Âu.

5.1. Thu nhập Thụ động — mức yêu cầu tài chính không thể thấp hơn trong khối Schengen

Không một nước nào trong khối Schengen lại đưa ra mức yêu cầu thu nhập thụ động thấp như BĐN cho visa Thu nhập Thụ Động. Hiện tại mức này cho đương đơn chính chưa tới EUR 1,000/tháng Trong khi đó, con số này cao hơn khoảng 3 lần (Hy Lạp) và 2,8 lần với Tây Ban Nha. D7 BĐN trở thành một trong những residency pathway dễ tiếp cận nhất châu Âu cho người nghỉ hưu, người / gia đình có thu nhập từ đầu tư hay cho thuê bất động sản…

5.2. Golden Visa — mô hình gần như “độc nhất” ở EU

Còn với Golden Visa thì BĐN gần như là một trường hợp cực kỳ đặc biệt trong EU. Không có nước nào trong EU lại coi cư trú “7 ngày/năm hoặc 14 ngày/2 năm” là hợp pháp và lâu dài / continuous and legal residency cho mục đích xin QT như BĐN hiện nay.

Theo Luật cư trú BĐN, GV holders không phải trở thành tax resident. Điều này khác hoàn toàn với Malta, Hy Lạp hay Cyprus - yêu cầu bạn phải cư trú thực tế nhiều năm liên tục (trên 7, 8 và 10 năm) cộng thêm 12 tháng cuối cùng không được phép rời đảo trước khi nộp đơn QT!!!!

Note: nhiều người hiện nay vẫn hiểu nhầm rằng: “Malta, Hy Lạp không yêu cầu cư trú”. Điều này CHỈ đúng nếu mục tiêu của bạn chỉ là giữ (và nuôi) thẻ cư trú / PR card trọn đời. Còn để trở thành CÔNG DÂN thì bạn PHẢI cử trú và PHẢI CƯ TRÚ LÂU DÀI TRONG NHIỀU NĂM .

5.3. Business visa hiếm hoi còn tồn tại ở EU

Theo Honu, D2 của BĐN cũng là một hay bị bỏ qua . Rất nhiều nước châu Âu trên giấy có entrepreneur visa hoặc self-employed visa, nhưng thực tế thì không đơn giản chút nào: phải có công ty đỡ đầu , có hệ thống tính điểm, doanh nghiệp phải có tính innovative.... Nhiều chương trình business immigration ở EU hiện nay trên thực tế chỉ phù hợp với tech entrepreneur và high-net-worth individuals.

Trong khi đó, D2 của BĐN lại thực tế hơn rất nhiều. Điều đặc biệt ở D2 BĐN là họ tương đối open với small, traditional business, consulting, service business, online business, family business, hoặc thậm chí business plan quy mô vừa và nhỏ miễn có logic kinh tế hợp lý - cho phép một doanh nhân tương đối “bình thường” có khả năng xây một pathway cư trú hợp pháp thông qua việc tự tạo business và tự nuôi sống bản thân.

Đây là điều ngày càng hiếm ở EU.

**) Không nên hiểu D2 là “easy visa” như nhiều nơi marketing. Bạn vẫn cần phải có business plan hợp lý, chứng minh tính khả thi, financial means, compliance, và khả năng vận hành thật sự. Hoặc bạn cũng có thể liên kết với Start-up sẵn có ở BĐN để đầu tư và trở thành co-owner.

D2 không dành cho tất cả mọi người. Thế nhưng, với nhóm người / doanh nhân nhất định khi giải được bài toán trên, D2 mở rộng cánh cửa với bạn và gia đình bạn.

6. BĐN không “xấu đi” — cả châu Âu đang đổi chiều

Câu chuyện 10 năm làm cho BĐN có vẻ “đang xấu đi”, nhưng thật ra nếu nhìn ra ra toàn bộ châu Âu thì điều đang diễn ra không phải là vấn đề riêng của BĐN mà là structural shift của cả EU.

Chỉ trong một thời gian ngắn, chính sách nhập cư (với giới có tiền) đã thay đổi một cách chóng mặt: Spain đóng thẳng Golden Visa đầu năm 2025; Hà Lan chấm dứt Golden Visa đắt đỏ /investor route năm 2023. Malta bị EU ép sửa citizenship by investment – không còn chuyện “bán” QT nữa. QT phải qua con đường “naturalisation” kể cả khi nhà đầu tư sẽ phải "trả" một khoản rất lớn.

Đây không là những chính sách nhất thời mà là một xu hướng chung dài hạn gắn với sự già hóa dân số, housing crisis, political polarization, …. Nói cách khác: cửa đang đóng lại ở gần như mọi nơi.

7. Lịch sử migration / định cư luôn thưởng cho những người quyết định sớm

Nếu nhìn lại 7–10 năm trước thì sẽ thấy điều này cực kỳ rõ.

Nếu hồi đó ai quyết định mua nhà qua Golden Visa BĐN thì bây giờ khả năng rất cao là họ đã có QT EU. Căn bất động sản của họ đã tăng giá đáng kể rồi. Hồi đó đầy người nói: Portugal nghèo, thị trường bđs bong bóng / bubble, không đáng đầu tư, cứ đợi thêm xem sao.

Hà Lan cũng vậy. Nếu bạn là một trong số cực ít người dám bỏ khoảng 1.3 triệu EUR vào Dutch investor route trước khi chương trình đóng cửa năm 2023 thì giờ này có lẽ bạn đang được hưởng lợi từ tài sản đầu tư và đã hoặc gần chạm tới Dutch citizenship rồi. Ngày đó, ai cũng chê chương trình của Hà Lan quá đắt. Quả vậy, bạn phải có nhiểu tiền nhưng bạn không PHẢI CHO tiền mà đầu tư. Tiền vẫn là của bạn và Hộ chiếu Hà Lan là một trong những PP mạnh nhất thế giới!

Migration /Định cư gần như luôn vận hành theo một quy luật: những người quyết định sớm thường là những người hưởng lợi lớn nhất. Cơ hội đi chỉ có giá khi nó còn tồn tại. Khi ai cũng nhận ra giá trị thật của nó thì thường cánh cửa đã đóng.

8. Kết luận: Trong thế giới hiện tại, “quyền được đi” đang trở thành một loại tài sản

Mình nhớ cuối năm 2024 mình từng viết rằng các chương trình định cư châu Âu sẽ không đi theo hướng “open” hơn nữa đâu, và nhìn lại hiện tại thì thật sự mọi thứ đang diễn ra đúng theo hướng đó.

Vì vậy câu hỏi bây giờ không còn là: “nước nào dễ nhất để lấy QT?”. Mà phải là: “nước nào vẫn còn pathway thật sự và có tính predictable đủ cao để mình xây kế hoạch dài hạn?” Và nếu nhìn theo hướng đó thì quan điểm riêng của Honu Advisory vẫn là Bồ Đào Nha!

Trong môi trường địa chính trị /geopolitical climate hiện tại, quyền được đi đang dần trở thành một loại tài sản/ asset đúng nghĩa. Nó không còn đơn thuần là tối ưu hoá lối sống/ lifestyle optimization hay tái định cư / relocation nữa mà càng ngày giống một dạng rào địa chính trị / geopolitical hedge cho gia đình và cho tương lai con cái. Thành ra nếu ai thật sự muốn “có quyền đi” thì lời khuyên cá nhân của mình vẫn là: đừng quá bận tâm / obsess với câu chuyện 5 năm hay 10 năm. Quyết định thôi.

Lịch sử migration gần như luôn cho thấy một điều: những chương trình tốt hiếm khi trở nên rẻ hơn, dễ hơn hay mở hơn theo thời gian. Những người quyết định sớm thường là những người hưởng lợi lớn nhất. Cơ hội đi chỉ có giá khi nó còn tồn tại. Khi ai cũng nhận ra giá trị thật của nó thì thường cánh cửa đã đóng.

Chúc bạn có quyết định đúng đắn.

Do dự trong việc lựa chọn hay cần thêm thông tin để quyết định, nhắn ngay cho team Honu!

Tham khảo bài viết hồi cuối năm 2024 trên blog của Honu dự đoán về việc thay đổi chính sách nhập cư của các nước EU
https://honu-advisory.com/vi/nhung-thay-djoi-and-xu-huong-tuong-lai-cua-chuong-trinh-djau-tu-djinh-cu-tai-chau-au-mbi-the-changes-and-future-trends-of-european-migration-by-invest